Toplu taşıma işletmelerinden ne isteniyor?
Toplu taşıma işletmeleri için kamera, kayıt cihazı, araç takip, panik butonu ve sefer bildirimi kuralları Karayolları Trafik Yönetmeliği, Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik, Okul Servis Araçları Yönetmeliği ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nde yer alır; kamu ihalelerinde 4734 sayılı Kanun'un yerli malı hükümleri de uygulanır. Aşağıda her kuralın ne istediğini, kimi kapsadığını ve resmî kaynağını özetledik.
Zorunlu (mevzuat) Kamera ve kayıt cihazı
Ticari yolcu taşımacılığında kullanılan M2 ve M3 araçlarda ve belediye toplu taşıma araçlarında araç içini (sürücü koltuğu dâhil) ve yolun önünü gören kamera ile kayıt cihazı bulunmalı, kayıtlar en az bir ay saklanmalıdır. Geçiş takvimi ve cihaz şartlarının ayrıntısı Otobüs ve servis sayfasındadır. Bu ihtiyaç için MetaVision dört kanalda 1080P kayıt yapar.
- Kapsam
- 4925, 5216 ve 5393 sayılı kanunlar kapsamında ticari yolcu taşımacılığında kullanılan M2 ve M3 araçlar, belediyelere ait veya belediyelerce yetkilendirilen toplu taşıma araçları
- Tarihler
- Yeni tescillerde 19.08.2025 yayımından 30 gün sonra; mevcut araçlarda model yılına göre 01.01.2026, 01.01.2027 ya da 01.01.2028 tarihinden sonraki ilk muayeneden itibaren.
Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği, 1 sayılı Cetvel (C) (RG 29.11.2024/32737) ve Geçici md. 12 (RG 19.08.2025/32991)
Zorunlu (mevzuat) Cihazların asgari teknik şartları ve cihaz raporu
Takılan araç takip cihazı, kamera, kayıt cihazı ve panik butonu yönetmelikteki asgari teknik şartları sağlamalı; her cihaz için montaja uygun cihaz raporu, seri montaj belgesi ve seri montaj uygunluk raporu gerekir. Ayrıntılar Otobüs ve servis sayfasındadır.
- Kapsam
- Araç takip sistemi, kamera, kayıt cihazı ve panik butonu takılan M1, M2 ve M3 araçlar
- Tarihler
- 18.02.2025 tarihinden itibaren yürürlükte
Metadiag ürün kapsamı dışında
Kaynak: Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik, Ek VI md. 4.1 (RG 18.02.2025/32817); Karayolları Trafik Yönetmeliği Ek md. 4/2 (RG 29.11.2024/32737)
Yerel kararla Araç takip sistemi ve acil durum butonu (yerel kararla)
5216 ve 5393 sayılı kanunlar kapsamında çalışan taşıtların tümünde ya da belirlenenlerinde araç takip sistemi ve acil durum butonu, UKOME veya il trafik komisyonu kararıyla istenebilir. İçişleri Bakanlığı bu şartı ülke genelinde de getirebilir. Bu ihtiyaç için MetaTrack konum ve araç verisini toplar; MetaVision'a bağlı panik butonu MetaFMS'te acil durum alarmı oluşturur. Cihaz verisinin gideceği kontrol merkezini İçişleri Bakanlığı belirler (AİTM Ek VI 4.1.7); MetaFMS bu merkezin yerine geçmez.
- Kapsam
- 5216 ve 5393 sayılı kanunlar kapsamında çalışan taşıtlar (yerel kararda belirlenenler)
- Tarihler
- Yerel kararda belirtilen tarih
Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği, Ek md. 4/1 (Ek: RG 29.11.2024/32737)
Yerel kararla Kamera kayıtlarının bir IP adresine kopyalanması
Kamera kayıtlarının ne kadarının ve hangi şartlarda bir IP adresine otomatik olarak kopyalanacağına UKOME veya il trafik komisyonu karar verebilir. Böyle bir kararın aracınıza uygulanıp uygulanmadığını bağlı olduğunuz UKOME veya il trafik komisyonunun kararlarından kontrol edin.
- Kapsam
- Kamera ve kayıt cihazı şartı olan yolcu taşıma araçları, yerel karar varsa
- Tarihler
- Yerel kararda belirtilen tarih
Metadiag ürün kapsamı dışında
Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği, 1 sayılı Cetvel (C), kamera ve kayıt cihazı satırı (RG 29.11.2024/32737)
Zorunlu (mevzuat) Okul servis araçlarında takip, kamera ve veri paylaşımı
Okul servis araçlarında en az 30 günlük kaydı tutan araç takip sistemi bulunmalıdır. Araç içinde ve dışında, tüm koltukları görecek şekilde Karayolları Trafik Yönetmeliği ve AİTM'ye uygun kamera sistemi gerekir. Takip verileri talep edildiğinde okul yönetimi, kolluk ve velilerle paylaşılır. Bu ihtiyaç için MetaTrack konum verisini toplar; MetaFMS araç bazında güzergâh raporu üretir ve rapor dışa aktarılabilir.
- Kapsam
- Okul servisi yapan tüm taşımacılar ve okul servis araçları
- Tarihler
- Yürürlükte. Emniyet kemeri ve koltuk sensörü için geçiş: 2017 model 01.07.2029, 2016 model 01.07.2028, 2015 ve öncesi 01.07.2027. 18.02–01.10.2025 arasında tescilli ve eski şartlara göre kamera takılmış araçlar bu kameraları 31.12.2027 sonrası ilk muayeneye kadar kullanabilir.
Kaynak: Okul Servis Araçları Yönetmeliği, md. 4/1-ı, 4/1-m, 5/2-g ve Geçici md. 2 (RG 25.10.2017/30221, son değişiklik 19.08.2025/32991); Karayolları Trafik Yönetmeliği Geçici md. 13
Zorunlu (mevzuat) U-ETDS'ye sefer başına plaka ve araç takip bilgisi
A1, A2, B2 ve D2 yetki belgesi sahipleri arızi, grup ve mekik seferlerinde; taşıtın plakasını ve araç takip sistemi (ATS) bilgilerini, görevli personel ve yolcu bilgileriyle birlikte seyahatin başlangıç saatinden en geç 1 saat önce (havalimanından başlayan seferlerde 2 saat önce) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının U-ETDS sistemine iletir. A1, B1 ve D1 sahipleri düzenli seferlerde aynı bilgileri seyahat başlayıncaya kadar iletir. U-ETDS bildirimi Metadiag ürünlerinin özellikleri arasında yer almaz; bildirimi yetki belgesi sahibi yapar.
- Kapsam
- A1, A2, B1, B2, D1 ve D2 yetki belgesi sahipleri: şehirlerarası otobüs firmaları, arızi ve grup taşımacıları, belediye sınırı dışına servis taşıması yapanlar (okul servisleri dâhil)
- Tarihler
- ATS bilgisinin bildirimi 01.01.2024 tarihinden itibaren zorunlu.
Metadiag ürün kapsamı dışında
Kaynak: Karayolu Taşıma Yönetmeliği, md. 40/3–4 ve Geçici md. 2/1-c (RG 08.01.2018/30295, son değişiklik 16.05.2026/33255)
Zorunlu (mevzuat) Takograf
5216, 5393 veya 4925 sayılı kanunlar kapsamında yolcu taşımacılığında kullanılan ve sürücü dâhil 17'den fazla oturma yeri olan taşıtlarda takograf ve sürücü kartı kullanılmalıdır. Kural şehir içi taşımaları da kapsar; cihaza müdahale yüksek idari para cezası gerektirir. Takograf ayrı bir tip onaylı cihazdır ve Metadiag ürün ailesinin kapsamı dışındadır.
- Kapsam
- 5216, 5393 veya 4925 sayılı kanunlar kapsamındaki yolcu taşımacılığında kullanılan, sürücü dâhil 17'den fazla oturma yeri olan motorlu taşıtlar; 2918 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce üretilen araçlar ile gördükleri hizmet nedeniyle yönetmelikle muaf tutulan araçlar hariç
- Tarihler
- 27.02.2026 tarihinden itibaren yürürlükte. Yeni metinle kapsama giren araçlarda zorunluluk, model yılına göre şu tarihlerden sonraki ilk araç muayenesine kadar aranmaz: 2021 ve sonrası 31.12.2026, 2016–2020 31.12.2027, 2011–2015 31.12.2028, 1996–2010 31.12.2029, 1985–1995 31.12.2030. Belediye ve mücavir alan sınırları içinde 5216 ve 5393 kapsamında yolcu taşıyan ticari araçlar ile yük ve yolcu taşımacılığında kullanılan resmî araçlarda, ilk defa tescil edilecek araçlar için zorunluluk 27.02.2026'dan itibaren bir yıl aranmaz (Geçici md. 27).
Metadiag ürün kapsamı dışında
Kaynak: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu md. 31 ve Geçici md. 27 (7574 sayılı Kanun md. 6 ve 34, RG 27.02.2026/33181)
Zorunlu (mevzuat) Şoförlerin çalışma süreleri ve kural dışı hareketlerinin izlenmesi
Yük ve yolcu taşıyan kuruluşların yetkilileri, şoförlerin çalışma sürelerini ve bu süre içindeki kural dışı hareketlerini izlemek, kuralları ihlal etmeyi alışkanlık hâline getiren şoförleri eğitmek ve bu konuda önleyici tedbirler almakla yükümlüdür. Bu ihtiyaç için MetaVision sürücü ihlallerini algılar ve kaydeder; MetaFMS ihlalleri sürücü bazında listeler ve risk skoruyla eğitim önceliğini gösterir. Sürüş ve dinlenme sürelerini takograf kaydeder.
- Kapsam
- Yük ve yolcu taşıması yapan araç işletenleri: otobüs, minibüs ve servis işletmeleri
- Tarihler
- Yürürlükte
Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği, md. 98 (B)(a)(4) (Değişik: RG 02.09.2004/25571)
Zorunlu (mevzuat) Sonradan takılan elektronikte R10 raporu ya da EMC CE
9 ve daha fazla yolcu taşıyan araçlara ve okul servislerine sonradan takılan her elektrikli ya da elektronik cihaz için, UN R10 uygunluğunu gösteren teknik servis raporu ya da EMC Yönetmeliği kapsamında CE işareti gerekir. R10 md. 2.12'deki bağışıklıkla ilgili fonksiyona sahip cihazlarda CE yeterli değildir. Kamera, takip cihazı ya da fan dönüşümü alırken bu belgeyi yazılı olarak isteyin.
- Kapsam
- Sürücü hariç 9 ve daha fazla yolcu taşıyan araçlar (M2, M3) ve okul servis araçları
- Tarihler
- Yürürlükte
Metadiag ürün kapsamı dışında
Kaynak: Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik, Ek XIV md. 3 ve Ek XII md. 4.7
Kamu şartnamesi Kamu ihalesinde yerli malı fiyat avantajı ve Ar-Ge ürünü belgesi
Belediye ve kamu işletmelerinin ihalelerinde yerli malı belgesiyle teklif edilen mala %15'e kadar fiyat avantajı sağlanabilir; Bakanlık listesindeki orta-yüksek teknolojili mallarda ve yerli yazılımda %15 zorunludur. Ar-Ge ürünü için verilen TÜR Deneyim Belgesi, piyasaya arzdan itibaren beş yıl iş deneyimini gösteren belge olarak kullanılabilir (md. 10/f). Bu ihtiyaç için MetaVision'ın donanım yerli malı belgesi A sınıfı (%95,87), yazılımı %100 ve TÜRD2026/85 belgesi vardır. MetaTrack'in donanım yerli malı belgesi B sınıfı (%87,85), yazılımı %100 ve TÜRD2026/84 belgesi vardır. MetaCooler'ın yazılım yerli malı belgesi %100'dür; donanım belgesi başvurusu süreçtedir.
- Kapsam
- 4734 sayılı Kanun kapsamında ihaleyle alım yapan belediye toplu taşıma işletmeleri ve kamu kurumları
- Tarihler
- Yürürlükte
Kaynak: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu md. 10 ve 63/1-c; Yerli Malı Tebliği SGM-2024/10